{"id":1785,"date":"2022-12-14T09:00:00","date_gmt":"2022-12-14T08:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/?p=1785"},"modified":"2022-12-01T13:26:04","modified_gmt":"2022-12-01T12:26:04","slug":"kesfedilmemis-pergamon","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/kesfedilmemis-pergamon\/","title":{"rendered":"Ke\u015ffedilmemi\u015f Pergamon: Ge\u00e7 Antik \u00c7a\u011f ve Erken Bizans Kentine Dair Yeni Bilgiler"},"content":{"rendered":"

Ulrich Mania & Felix Pirson<\/em><\/p>\n

Pergamon antik kentinin yerle\u015fim tarihi ve kentsel geli\u015fimi, farkl\u0131 b\u00fcy\u00fcme evreleri ile karakterize edilse de; i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi gerileme d\u00f6nemleri de zaman i\u00e7inde kentin karakterini defalarca de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. M\u00fcstahkem bir Helenistik kenti olarak ge\u00e7irdi\u011fi yakla\u015f\u0131k 250 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fin ard\u0131ndan Pergamon, Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019ne kadar \u00e7ehresini temel anlamda degi\u015ftirmemi\u015ftir.\u00a0 M.S I. y\u00fczy\u0131l boyunca Pergamon, kent surlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine do\u011fru Hellenistik yerle\u015fim ile kent tepesinin eteklerindeki Selinus Nehri\u2019nin al\u00fcvyon birikintisi \u00fczerinde giderek geni\u015flemi\u015ftir (Res. 1). \u00a0S\u00f6z konusu kentsel b\u00fcy\u00fcmenin bir par\u00e7as\u0131 olan baz\u0131 b\u00fcy\u00fck yap\u0131lar – amfitiyatro<\/a>, Roma tiyatrosu ve K\u0131z\u0131l Avlu kutsal alan\u0131 gibi- halihaz\u0131rda iyi bir \u015fekilde incelenmi\u015ftir. A\u015fa\u011f\u0131 \u015fehir civar\u0131ndaki nekropoller hakk\u0131nda da k\u0131smi bilgimiz bulunmaktad\u0131r. Bu bilgiler \u00e7o\u011funlukla Bergama\u2019daki\u00a0 in\u015faat \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve Bergama M\u00fczesi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen kaz\u0131lardan gelmektedir. Stadyum, hamam<\/a> ya da sokaklar gibi di\u011fer yap\u0131lar\u0131n ise sadece yerlerini ve birka\u00e7 detay\u0131n\u0131 biliyoruz. T\u00fcm bu bulgular ve Asklepieion \u00e7evresinde<\/a> yak\u0131n zamanda ger\u00e7ekle\u015ftirilen bir y\u00fczey ara\u015ft\u0131rmas\u0131, Roma \u0130mparatorluk a\u015fa\u011f\u0131 kentinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 giderek daha do\u011fru bir \u015fekilde yeniden in\u015fa etmeyi m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lmaktad\u0131r. Unutulmamal\u0131d\u0131r ki, Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019nde de kent tepesinde ya\u015fam devam etmi\u015f ve irili ufakl\u0131 \u00e7ok say\u0131da in\u015faat projesi ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Kent tepesinde Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019nde de yo\u011fun yerle\u015fim oldu\u011funu sadece 2. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda Akropolis’te Traianus kutsal alan\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesi ile de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Gymnasion’daki yo\u011fun Flavian rekonstr\u00fcksiyonlar\u0131 ve kent tepesinin ortas\u0131ndaki yerle\u015fim kenti denilen yerdeki kaz\u0131lardan elde edilen bulgular da g\u00f6stermektedir.<\/p>\n

Ancak konut yap\u0131lar\u0131, zanaat ve ticaretle ilgili yap\u0131lar ve a\u015fa\u011f\u0131 kentin altyap\u0131s\u0131 hakk\u0131ndaki bilgilerimiz h\u00e2l\u00e2 \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 durum Pergamon’un Ge\u00e7 Antik ve Erken Bizans D\u00f6nemlerindeki yerle\u015fim tarihi i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Bu k\u0131s\u0131tl\u0131 arka plana kar\u015f\u0131n, 2021 ve 2022 y\u0131llar\u0131ndaki arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonu\u00e7lar\u0131 \u00f6nemli bir zenginle\u015fmeyi temsil etmektedir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Res. 1 (sol) Pergamon’un arkeolojik haritas\u0131
1) Kent tepesindeki Ge\u00e7 Roma m\u00fcstahkem mevkii; 2) A\u015fa\u011f\u0131 Roma imparatorluk kenti Pergamon; 3) K\u0131z\u0131l Avlu; 4) Selinus Nehri Boyunca Mozaikli Ev ve At\u00f6lye Kaz\u0131lar\u0131; 5) Roma nekropolleri
Res. 2 (sa\u011f) Got Duvar\u0131 dolgusunda yap\u0131lan kaz\u0131<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n

Ge\u00e7 Roma Duvar\u0131 ya da Got Duvar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan yap\u0131, Pergamon’un Helenistik D\u00f6nem sonras\u0131 ilk \u015fehir tahkimat\u0131d\u0131r ve dolay\u0131s\u0131yla \u015fehrin yerle\u015fim tarihinde \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131na i\u015faret etmektedir. Bununla birlikte, tarihlendirilmesi \u015fimdiye kadar hep tart\u0131\u015fmal\u0131 olmu\u015ftur ve ancak yap\u0131n\u0131n belirli olaylarla ili\u015fkilendirilmesiyle belirlenmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu nedenle, tabakal\u0131 buluntu malzemesi temelinde kronolojik bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma yapabilmek i\u00e7in 2021 sezonunda duvarda ve dolgusunda birka\u00e7 sondaj ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir (Res. 2). Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar neticesinde kent tepesini kabaca en erken Hellenistik savunma halkas\u0131 boyunca \u00e7eviren ve b\u00f6ylece tepenin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ve a\u015fa\u011f\u0131 kentin tamam\u0131n\u0131 savunma hatt\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda b\u0131rakan surun en erken 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda in\u015fa edildi\u011fini s\u00f6yleyebiliriz. Nispeten kapsaml\u0131 buluntu malzemesinin i\u00e7inde daha ge\u00e7 d\u00f6nem eserler bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, en az\u0131ndan net bir daha ge\u00e7 k\u00f6ken son derece d\u00fc\u015f\u00fck bir olas\u0131l\u0131kt\u0131r. Duvar neredeyse tamamen dev\u015firme malzemeden olu\u015fmas\u0131na ra\u011fmen, hemen hemen hi\u00e7 mermer malzeme i\u00e7ermemektedir. Bu durum, duvar i\u00e7in terk edilmi\u015f konutlar\u0131n yap\u0131 malzemesinin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat kamu binalar\u0131n\u0131n ise duvar\u0131n in\u015fa edildi\u011fi d\u00f6nemde h\u00e2l\u00e2 sa\u011flam oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmektedir. Bu sav, 3. y\u00fczy\u0131lda yerle\u015fimin azald\u0131\u011f\u0131 fakat hamamlar, su ikmal ve depolama yap\u0131lar\u0131 ile at\u00f6lyeler gibi kamusal binalar\u0131n h\u00e2l\u00e2 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r vaziyette oldu\u011fu 4. y\u00fczy\u0131la tarihlenen duvar i\u00e7indeki yerle\u015fim yeri kaz\u0131s\u0131ndan gelen buluntularla da tutarl\u0131d\u0131r.<\/p>\n

Kent tepesindeki Ge\u00e7 Roma savunma yap\u0131s\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131, Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019nin sonunda n\u00fcfusta ge\u00e7ici bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe i\u015faret etse de, Pergamon’daki C14 tarihli iskelet buluntular\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, bu durum orta vadede tahkim edilmemi\u015f a\u015fa\u011f\u0131 kentin sonu anlam\u0131na gelmiyordu. \u00d6rne\u011fin;  K\u0131z\u0131l Avlu kutsal alan\u0131 5. y\u00fczy\u0131l gibi ge\u00e7 bir tarihte Pergamon’daki en b\u00fcy\u00fck kiliseye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu ama\u00e7la, kutsal alan\u0131n ana binas\u0131 \u015fiddetli bir yang\u0131ndan sonra, b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Pergamon’un Piskoposluk kilisesi olan \u00e7okgen planl\u0131, apsisli ve \u00fc\u00e7 nefli bir bazilika olarak yeniden in\u015fa edilmi\u015ftir.<\/p>\n

K\u0131z\u0131l Avlu’nun do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fusunda daha \u00f6nce ke\u015ffedilmemi\u015f alanlarda yap\u0131lan kaz\u0131lar, Ge\u00e7 Roma ve Erken Bizans D\u00f6nemi Bergama’s\u0131na dair daha fazla bilgi edinilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r:<\/p>\n

2021 y\u0131l\u0131nda Bergama Kaz\u0131 ekibi, K\u0131z\u0131l Avlu’nun g\u00fcneydo\u011fusunda yer alan ve Bergama M\u00fczesi’nin kurtarma kaz\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda k\u0131smen ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f olan taban mozaikli, peristilli bir yap\u0131y\u0131 ara\u015ft\u0131rma f\u0131rsat\u0131 bulmu\u015ftur. 2022 y\u0131l\u0131nda ise yap\u0131n\u0131n kapsam\u0131n\u0131 ve mek\u00e2nsal d\u00fczenlemesini daha fazla ara\u015ft\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcn olmu\u015ftur (Res. 3. 4). Bu ara\u015ft\u0131rmalar s\u0131ras\u0131nda hem binan\u0131n her iki taraftaki s\u0131n\u0131rlar\u0131 belirlenmi\u015f; hem de bir hamam odas\u0131 ve mozaik zeminli odalar bulunmu\u015ftur. \u0130n\u015faat d\u00f6nemine ait katmanlardaki kaz\u0131lar, yap\u0131n\u0131n en erken 4. y\u00fczy\u0131la tarihlendi\u011fini g\u00f6stermektedir. Binan\u0131n 40 metreyi a\u015fan b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve mozaik zeminli \u00e7ok say\u0131daki odas\u0131, yap\u0131n\u0131n \u015fehrin elitlerinden birinin ya da yetki sahibi birinin ikametgah\u0131 olabilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Res. 3 (sol) Mozaikli Ev, 11 numaral\u0131 odan\u0131n zemini
Res. 4 (sa\u011f) Mozaikli Ev, hava foto\u011fraf\u0131<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n

T\u00fcrbe Mezarl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n kuzeybat\u0131 yamac\u0131nda, mozaikli evden \u00e7ok uzak olmayan bir yerde, Selinus Nehri boyunca y\u00fcr\u00fct\u00fclen nehir \u0131slah\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na haz\u0131rl\u0131k amac\u0131yla yap\u0131lan kaz\u0131larda bir dizi k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131 ve oda, \u00e7ok say\u0131da kanal ve kil borunun yan\u0131 s\u0131ra kayaya oyulmu\u015f bir yol ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (Res. 5. 6). Pergamon kaz\u0131s\u0131 bu \u00f6nemli bulgular\u0131 belgeleme f\u0131rsat\u0131na sahip olmu\u015ftur. Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131m\u0131z\u0131n ilk bulgular\u0131na bak\u0131l\u0131rsa, bunlar Ge\u00e7 Antik \u00c7a\u011f’dan Erken Bizans D\u00f6nemi\u2019ne ait at\u00f6lyelerdir. Belki de boyama veya tabaklama i\u00e7in kullan\u0131l\u0131yorlard\u0131 ve \u015fehir i\u00e7inden akan nehir suyunu kirletmememek i\u00e7in kas\u0131tl\u0131 olarak \u015fehrin a\u015fa\u011f\u0131s\u0131na yerle\u015ftirilmi\u015flerdi. Tabakhaneler 20. y\u00fczy\u0131la kadar hala burada bulunmaktayd\u0131.<\/p>\n

Bu yeni bilgilerle birlikte, Ge\u00e7 Antik-Erken Bizans Pergamonu’na ait b\u00fcy\u00fck resimde birka\u00e7 bulgu bir araya gelmektedir: K\u0131z\u0131l Avlu’daki in\u015faat faaliyetleri, mozaikli evin in\u015fas\u0131 ve nehir boyunca devam eden zanaat faaliyetleri a\u015fa\u011f\u0131 Pergamon kentinin 4.\/5. y\u00fczy\u0131lda pek de gerilemi\u015f olamayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. \u00c7evre tarihiyle ilgili yeni sonu\u00e7lar da dahil olmak \u00fczere daha ileri arkeolojik, tarihi ve paleoantropolojik ara\u015ft\u0131rmalar, 3. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda Pergamon\u2019da ge\u00e7ici bir kriz ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 fikrinin do\u011frulan\u0131p do\u011frulanamayaca\u011f\u0131n\u0131 ve bunu 4.\u20135. y\u00fczy\u0131lda yeni bir refah d\u00f6neminin takip edip etmedi\u011fini g\u00f6sterecektir.<\/p>\n

Mozaikli Ev kaz\u0131s\u0131nda bulunan ve Aziz Georgios ile muhtemelen Smyrna Piskoposu Aziz Polykarpos’ u g\u00f6steren topraktan yap\u0131lm\u0131\u015f bir hac\u0131 \u015fi\u015fesi bu d\u00f6nemin dini ya\u015fam\u0131na tan\u0131kl\u0131k etmektedir (Res. 7). Bu buluntu, yukar\u0131da bahsedilen K\u0131z\u0131l Avlu’daki kilisenin muhtemelen ithaf edildi\u011fi Antipas gibi yerel \u015fehitlik k\u00fclt\u00fcne ilgin\u00e7 bir katk\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n

\n
\"\"
Res. 5 Selinus Nehri boyunca uzanan at\u00f6lyelerin hava foto\u011fraf\u0131<\/sup><\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Res. 6 (sol) Selinus Nehri boyunca uzanan at\u00f6lyelerin g\u00fcneydo\u011fudan g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc
Res. 7 (sa\u011f) Mozaikli evde bulunan hac\u0131 \u015fi\u015fesi<\/sup><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pergamon antik kentinin yerle\u015fim tarihi ve kentsel geli\u015fimi, farkl\u0131 b\u00fcy\u00fcme evreleri ile karakterize edilse de; i\u00e7inden ge\u00e7ti\u011fi gerileme d\u00f6nemleri de zaman i\u00e7inde kentin karakterini defalarca de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. M\u00fcstahkem bir Helenistik kenti olarak ge\u00e7irdi\u011fi yakla\u015f\u0131k 250 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7mi\u015fin ard\u0131ndan Pergamon, Roma \u0130mparatorluk D\u00f6nemi\u2019ne kadar \u00e7ehresini temel anlamda degi\u015ftirmemi\u015ftir.\u00a0 M.S I. y\u00fczy\u0131l boyunca Pergamon, kent surlar\u0131n\u0131n \u00f6tesine do\u011fru Hellenistik yerle\u015fim ile kent tepesinin eteklerindeki Selinus Nehri\u2019nin al\u00fcvyon birikintisi \u00fczerinde giderek geni\u015flemi\u015ftir<\/p>\n","protected":false},"author":72,"featured_media":1758,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[15,1],"tags":[40,25,39],"class_list":["post-1785","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-archaologie-eng","category-projekt-eng","tag-dfg","tag-pergamon","tag-transpergmikro"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/users\/72"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1785"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1785\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1790,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1785\/revisions\/1790"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1758"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.dainst.blog\/transpergmikro\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}